Pierwszy dokument pisemny dotyczący obszaru Wysokich Tatr
Historia regionu
Od pierwszych neandertalczyków aż po złoty wiek turystyki tatrzańskiej
Historia turystyki w regionie rozpoczęła się oficjalnie w 1565 roku, kiedy to pani zamku w Kežmarku wraz z mieszczanami odbyła pierwszą wycieczkę w Wysokie Tatry
Jednak historia tego regionu sięga znacznie dalej w przeszłość — początki osadnictwa w rejonie Wysokich Tatr sięgają czasów prehistorycznych, kiedy to myśliwi polujący na niedźwiedzie i łosie po raz pierwszy wkraczali w dziką tatrzańską przyrodę.
Przez kolejne stulecia region ten zmieniał właścicieli, kultury i charakter. Pierwszym zachowanym dokumentem pisemnym dotyczącym Wysokich Tatr jest akt darowizny z 1209 roku, w którym król węgierski Andrzej II przekazał prawo własności do terytorium Wysokich Tatr swoim dworzanom. Gwałtowny rozwój Tatr rozpoczął się dopiero po tym, jak w 1871 roku połączyła je z otaczającym światem linia kolejowa — powstawały pierwsze wille, domki letniskowe, pensjonaty i hotele, a w ciągu około dwóch dekad w Tatrach powstało 15 osad.
Rok powstania Starego Smokowca jako najstarszej osady tatrzańskiej
Rok, w którym kolej połączyła Tatry ze światem i zapoczątkowała erę turystyki
Rok powstania TANAP-u jako najstarszego parku narodowego Słowacji
Stulecia, które ukształtowały Tatry. Aż po współczesną turystykę
Każda epoka pozostawiła w tym regionie swój ślad. Poznaj kluczowe momenty historii Wysokich Tatr, które ukształtowały je tak, jak je znamy dzisiaj.
Pierwsza wzmianka pisemna
W najstarszym znanym akcie darowizny z 1209 roku przeor spiskowski Adolf wraz ze swoją siostrą otrzymał w darze od króla węgierskiego Andrzeja II rozległe posiadłości na terenie Spisza, w tym obie Doliny Studené, Skalistą Doliną oraz przyległymi szczytami, w tym Szczytem Lomnickim.
Dokument ten jest pierwszym zachowanym aktem pisemnym, w którym wspomniano o terytorium Wysokich Tatr. Oryginał nie zachował się — jego poświadczona kopia znajduje się w Węgierskim Archiwum Centralnym w Budapeszcie.
Powstanie Starego Smokowca
W 1793 roku Štefan Csáky zlecił budowę niewielkich domków z bali przy znanym źródle wody mineralnej w Smokowcu. To właśnie one położyły podwaliny pod Stary Smokowiec – pierwszą miejscowość uzdrowiskową, a zarazem najstarszą osadę w Tatrach.
Jej powstanie zapoczątkowało budowę stałych ośrodków uzdrowiskowych i turystycznych na południowym zboczu Wysokich Tatr. Z pierwotnej infrastruktury przy źródle wody mineralnej stopniowo rozwinęło się jedno z głównych centrów turystyki tatrzańskiej.
Kolej otworzyła Tatry dla świata
8 grudnia 1871 r. na stacji Poprad-Veľká zatrzymał się pierwszy oficjalny pociąg na nowo otwartym odcinku linii kolejowej Kosiec–Bohumín między Żyliną a Popradem. Cztery dni później oddano do użytku również linię z Popradu do Spiskiej Nowej Wsi.
Kolej znacznie ułatwiła dostęp do regionu podtatrzańskiego i stała się jednym z głównych czynników napędzających rozwój turystyki. Do Tatr zaczęło przybywać coraz więcej turystów, a stopniowo powstawały hotele, pensjonaty, wille, a także nowe połączenia komunikacyjne prowadzące bezpośrednio do tatrzańskich miejscowości.
Powstanie Tatrzańskiego Parku Narodowego
W dniu 1 stycznia 1949 r. weszła w życie ustawa Słowackiej Rady Narodowej nr 11/1949 Zb., na mocy której ogłoszono utworzenie Tatrzańskiego Parku Narodowego. TANAP stał się tym samym pierwszym i najstarszym parkiem narodowym na Słowacji.
Dzięki jego utworzeniu wyjątkowa przyroda Tatr zyskała szczególną ochronę prawną. Misją parku narodowego stała się ochrona ekosystemów wysokogórskich, rzadkich roślin i zwierząt, a także regulowanie działalności człowieka i ruchu turystycznego na jego terenie.
Odnowienie zarządu TANAP-u
Z dniem 1 stycznia 1996 r. decyzją ministra środowiska przywrócono Zarząd TANAP. Stał się on częścią nowo utworzonego Zarządu Parków Narodowych Republiki Słowackiej, który w tamtym czasie koordynował działalność pięciu słowackich parków narodowych.
Poszczególne zarządy parków narodowych pozostały samodzielnymi jednostkami wykonawczymi o zasięgu terytorialnym. Jednym z pierwszych zadań nowej organizacji było przywrócenie specjalistycznego Zarządu TANAP w Tatranskiej Lomnicy oraz zapewnienie samodzielnego sprawowania państwowej ochrony przyrody na terenie parku narodowego.
Wizyta królowej Elżbiety II.
24 października 2008 r. Wysokie Tatry odwiedzili brytyjska królowa Elżbieta II i książę Filip, książę Edynburga. Ze Starego Smokowca wjechali kolejką linową na Hrebienok, gdzie spotkali się z przewodnikami górskimi, tragarzami, ratownikami, leśnikami i innymi przedstawicielami tatrzańskiej społeczności.
Królowa uroczyście otworzyła na Hrebienku bezbarierowy szlak turystyczny, który od tego czasu nosi jej imię. Szlak prowadzący do schroniska Rainerova chata stał się trwałym śladem tej wyjątkowej królewskiej wizyty.
Transport towarów w wysokich górach jako dziedzictwo kulturowe
W 2018 roku tradycja noszenia ładunków w wysokich górach została wpisana na Reprezentatywny wykaz niematerialnego dziedzictwa kulturowego Słowacji. Wpis ten stanowi uznanie dla tradycji, która na Słowacji, a przede wszystkim w Tatrach Wysokich, zachowała się w swojej pierwotnej formie i funkcjonalności.
Częścią tego dziedzictwa jest wiedza na temat produkcji koszy, prawidłowego rozmieszczania i noszenia ładunku, poruszania się w trudnym terenie, a także zaopatrywania schronisk górskich zarówno latem, jak i zimą. Górskie nosicielstwo stanowi wyjątkową i ekologiczną formę transportu o znacznej wartości kulturowej i historycznej.
Zatwierdzenie planu zagospodarowania przestrzennego TANAP-u
W dniu 1 lipca 2026 r. rząd Republiki Słowackiej zatwierdził podział na strefy Tatrzańskiego Parku Narodowego. Całkowita powierzchnia parku narodowego została zmieniona z 74 292 na 74 606 hektarów, a jego terytorium zostało podzielone zgodnie z różnymi reżimami i stopniami ochrony.
Podział na strefy stworzył nowe ramy dla ochrony najcenniejszych obszarów przyrodniczych, dbania o rzadkie biotopy oraz zasad korzystania z poszczególnych części parku narodowego. Jednocześnie wyznaczyła obszary, w których można rozwijać zrównoważoną turystykę przy poszanowaniu ochrony przyrody Tatr.
Wybitne osobistości, które swoim życiem, twórczością lub odwagą na zawsze zmieniły oblicze Wysokich Tatr
Odkryj dziedzictwo kulturowe regionu
Historia Wysokich Tatr nie jest obecna wyłącznie w archiwach i książkach — można ją odkryć w muzeach, galeriach, kościołach i zabytkach kultury, które region ten zachował dla przyszłych pokoleń.
Tak to u nas wygląda. Zobaczcie sami
Miejsca, które trzeba zobaczyć. Odkrywaj je jedno po drugim
Każdy zakątek Wysokich Tatr ma swoją historię. Poznaj miejsca, które kształtują charakter tego regionu.
Webkamery
Poprad
3°C
Zamračené
Lomnický štít
-8°C
Zamračené
Tatranská Lomnica
1°C
Zamračené
Starý Smokovec
2°C
Zamračené
Hrebienok
1°C
Zamračené
Štrbské Pleso
0°C
Zamračené
Skalnaté pleso
-2°C
Zamračené
Solisko
0°C
Zamračené
Všetko, čo potrebujete vedieť pred výletom
Odpovede na najčastejšie otázky o regióne Vysoké Tatry.
